Resultaten in een arbeidsmediation
Een arbeidsmediation kan op verschillende manieren eindigen zoals:
- afspraken over de communicatie, houding en gedrag;
- re-integratie en werkhervatting in de eigen functie;
- afspraken over re-integratie en/of werkhervatting in een andere functie in hetzelfde bedrijf;
- afspraken over de beëindiging van de arbeidsovereenkomst;
- deelnemers bereiken geen overeenstemming.
Vorm
Wanneer deelnemers aan het einde van de mediation afspraken maken, zorgt de mediator ervoor dat deze goed worden vastgelegd. Dit kan een afsprakenlijstje zijn dat alle deelnemers ondertekenen of per mail accorderen (dit is juridische gezien dan een overeenkomst), of een meer formele Vaststellingsovereenkomst (VSO). Wanneer de deelnemers uit elkaar gaan worden de afspraken altijd in een VSO vastgelegd. Dit heet dan een Beëindigingsovereenkomst. Bij andere resultaten hangt het van de afspraken af of er een “gewone” overeenkomst wordt gesloten of een vaststellingsovereenkomst.
Werkhervatting in eigen functie
Wanneer deelnemers van de mediation aan het einde voldoende vertrouwen in elkaar hebben, kunnen ze samen werken aan het herstel van de arbeidsrelatie. De gemaakte afspraken in de mediation bieden ruimte voor verdere groei van het wederzijds vertrouwen op de werkvloer en het voorkomen van herhaling van het conflict.
meer…De mediator zorgt ervoor dat de afspraken goed worden vastgelegd. Die afspraken gaan er meestal over hoe de betrokkenen in de toekomst met elkaar omgaan. Als er discussie over de arbeidsvoorwaarden was, worden ook hierover afspraken gemaakt. Belangrijk is dat afspraken na te leven zijn, afgedwongen kunnen worden en ook controleerbaar zijn.
Eveneens bespreken de betrokkenen wie zij op de hoogte willen brengen van de afspraken, wie die taak op zich neemt en welke informatie zij geven. Na een aantal maanden evalueren deelnemers de gang van zaken met of zonder mediator.
Overigens is dit ook de situatie waarin partijen terugvallen wanneer ze niet tot overeenstemming komen. (zie ook onder “geen overeenstemming”). Wanneer er niets anders wordt afgesproken, hebben en houden partijen na de mediation samen een arbeidsovereenkomst met de bijbehorende rechten en verplichtingen.
verbergen…Werkhervatting elders in het bedrijf
Dit komt vaak alleen voor bij grotere bedrijven. De arbeidsovereenkomst blijft dan in stand, maar de werkrelatie tussen de conflicteigenaren wordt (grotendeels) verbroken. Dit kan alleen wanneer de werkgever als entiteit voldoende vertrouwen heeft in de werknemer en de werknemer in de werkgever als entiteit.
meer…Soms spreken deelnemers af dat de werknemer re-integratie werkzaamheden op een andere afdeling gaat doen. Deelnemers moeten dan wel duidelijke afspreken wat de werknemer gaat doen wanneer hij helemaal hersteld/gere-integreerd is. Blijft hij op de nieuwe afdeling of gaat hij terug naar de oude? Of wordt de arbeidsovereenkomst alsnog beëindigd? Deze duidelijke afspraken zijn nodig om te voorkomen dat werknemer blijft hangen in de re-integratie fase en vervolgens weer uitvalt.
verbergen…Beëindiging arbeidsovereenkomst met wederzijds goedvinden
In sommige gevallen is uit elkaar gaan de beste oplossing. Als deelnemers in mediation samen tot deze conclusie komen, dan maken zij afspraken over de voorwaarden waaronder dat gebeurt. Deze moeten voor alle partijen acceptabel zijn.
meer…Onderhandeling
Wanneer werkgever en werknemer overeenstemming willen bereiken over de beëindiging van de arbeidsovereenkomst, een “exit”, dan zullen zij gaan onderhandelen. Vaak laten beide deelnemers zich dan adviseren door een juridisch adviseur. De mediator begeleidt de onderhandeling.
VSO
Zodra deelnemers de voorwaarden zijn overeengekomen, leggen ze de afspraken vast in de vaststellingsovereenkomst, de VSO. De mediator of een van de betrokken juristen stelt deze overeenkomst op. Deelnemers ondertekenen de VSO wanneer ze volledig akkoord gaan met de gemaakte afspraken. Deze zijn bindend.
WW-uitkering
De werknemer wil bij het ontbinden van een arbeidscontract vaak zekerheid hebben over zijn/haar financiële positie. Als hij/zij nog geen nieuwe baan heeft gevonden, wil hij/zij recht hebben op een ww-uitkering. Daarom wordt een VSO dan ‘WW-proof’ opgesteld. Een WW-proof VSO beschrijft dat:
- Het initiatief voor de beëindiging bij de werkgever ligt;
- Er geen plek meer voor de werknemer bij de werkgever is, ook niet na herscholing;
- De werknemer geen ernstig verwijt wordt gemaakt;
Ziekte en beëindigen
De wetgever heeft bepaald dat de werkgever de eerste twee ziektejaren de werknemer moet doorbetalen. Wanneer een werknemer ziek uit dienst gaat met een VSO, terwijl hij/zij minder dan twee jaar ziek was, verliest hij/zij zijn recht op een WIA-uitkering (“ziektewet”). Het wordt de werknemer dan aangerekend dat hij/zij meewerkt aan het beëindigen van de verantwoordelijkheid van de werkgever in die eerste twee ziekte jaren. Het is niet verboden, maar het heeft dus gevolgen voor de uitkeringsrechten van de werknemer. Dit betekent dat in de praktijk deelnemers zelden een VSO sluiten terwijl de werknemer nog uitzichtloos ziek is.
Deelnemers sluiten wel vaak een al VSO tegen het einde van de ziekte, wanneer het herstel zich aandient maar de verstoorde arbeidsrelatie het verdere herstel belemmert. In de onderhandeling wordt dan meestal rekening gehouden met een langere opzegtermijn waarin de werknemer volledig kan herstellen.
Ziekte voordat de arbeidsovereenkomst is beëindigd heeft geen invloed op de WW-uitkering. Het UWV alleen naar wat de werknemer op het moment van aanvragen van de WW-uitkering kan: wil en kan hij solliciteren? Heeft hij/zij niet zelf ontslag genomen? Dan ontvangt de werknemer WW.
verbergen…Geen overeenstemming
Een mediation kan om allerlei redenen niet tot overeenstemming leiden:
- er zat te veel ruimte tussen partijen in een exit-onderhandeling;
- werknemer kan zich nog niet hersteld melden;
- deelnemer A wil de arbeidsovereenkomst via mediation beëindigen, deelnemer B niet.
Hoe dan ook, het conflict blijft bestaan en de vraag rijst: hoe nu verder?
meer…Slotbijeenkomst
Wanneer een mediation dreigt afgesloten te worden zonder overeenstemming, kan de mediator een (online) slotbijeenkomst organiseren waarbij de volgende vragen besproken worden:
- Waarom eindigt de mediation?
- Wat zijn de gevolgen?
- Worden er nog afwijkende afspraken gemaakt over de geheimhouding?
Wel of niet geslaagd?
Ondanks dat er geen overeenstemming is bereikt, zijn de deelnemers wel in beweging gekomen: de deelnemers weten beter waar ze aan toe zijn, hebben nieuwe informatie, kunnen betere keuzes maken. Meer dan eens “slaagt” een mediation niet, maar zorgt het op termijn wel voor de verandering die deelnemers nodig hadden.
Vervolg
Wanneer deelnemers geen overeenstemming bereiken, bespreekt de mediator meestal met deelnemers de gevolgen ervan. Indien er derden bij betrokken zijn (bedrijfsarts, casemanager, HR), bespreekt de mediator ook met deelnemers welke informatie met hen gedeeld mag of moet worden. Het is wel belangrijk dat deelnemers überhaupt nog aan tafel willen komen. Mocht dat niet zo zijn, dan beëindigt de mediator de mediation zonder verdere afspraken.
Een tweede mediation
Ook al is een eerste mediation niet gelukt, dan betekent dat niet dat een tweede mediation ook niet lukt. Integendeel. Tijd is geduldig en wat in maart niet acceptabel leek, is dat in april wel. Deelnemers komen na verloop van tijd alsnog in beweging, omdat ze de gevolgen ervaren van het uitblijven van een overeenstemming, hebben nagedacht, tot rust zijn gekomen. Misschien spelen ondertussen andere factoren een rol die de situatie veranderen of is er zicht op herstel. Ook kan een frisse blik van een andere mediator wonderen verrichten.
Escaleren
In sommige gevallen, nadat gebleken is dat mediation niet de gehoopte oplossing biedt, is de gang naar de rechter de enige uitkomst. Hoewel er extra kosten, tijd, energie en pijn mee gepaard gaan, biedt de rechter duidelijkheid en komt er een einde aan een langslepend conflict.
verbergen…